Κυριακή 6 Δεκεμβρίου 2009
Παρασκευή 4 Δεκεμβρίου 2009
ΧΡΙΣΤΟΨΩΜΟ
|
ΒΑΡΒΑΡΑ

Οι παροιμίες λένε: «Βαρβάρα βαρβαρώνει (το κρύο), αη Σάββας σαβανώνει, αϊ Νικόλας παραχώνει», «Αγία Βαρβάρα γέννησε (το χιόνι), άη Σάββας το δέχτει κι άη Νικόλας έτρεξε να πάει να το δαφτίσει (το βάφτισε χιόνι)». Κάθε φορά της αγίας Βαρβάρας, συνήθιζαν να τρώνε και το αντίστοιχο γλυκό . Είναι ένα έθιμο παλιό και πρόκειται για ένα γλυκό σε μορφή σούπας που περιέχει διάφορα σπυριά, που συμβολίζουν τα σπυράκια που βγάζουν τα μικρά παιδιά όταν κολλάνε τις παιδικές αρρώστιες. Λένε πως με τη Βαρβάρα τα παιδιά θα περάσουν τις αρρώστιες αυτές ελαφρά.
Τα βασικά υλικά λοιπόν είναι σιτάρι, αμύγδαλα, καρύδια, ρόδια, σταφίδες, σουσάμι, ενώ άλλοι βάζουν και ψιλοκομμένα μήλα και ταχίνι, ειδικά στη Θράκη, για να κάνουν τα υλικά 9 που είναι αριθμός συμβολικός. Τη Βαρβάρα παλαιότερα την εφτιάχναν και τη μοιράζαν στα διάφορα σπίτια, ενω στις μέρες μας η κάθε νοικοκυρά φτιάχνει για τα μέλη της οικογενείας της.
ΥΛΙΚΑ
• ½ κιλό σιτάρι
• 2 χούφτες σταφίδες μαύρες
• 1 χούφτα καρύδια χοντροκομμένα
• Λίγα σπόρια ρόδι
• Δυο κουταλιές του γλυκού σουσάμι
• Μια χούφτα αμύγδαλα βρασμένα και ξεφλουδισμένα
• Ένα μήλο σε πολύ μικρά κομματάκια (με το φλούδι ή χωρίς)
• 1 κούπα Νεσεστέ
8 ποτήρια νερό
• Ζάχαρη
• Κανέλα
Πλένουμε πολύ καλά το σιτάρι 2-3 χέρια. Το βάζουμε σε κατσαρόλα με πολύ νερό, και το βράζουμε σε πολύ χαμηλή φωτιά 4 ώρες περίπου, δηλαδή μέχρι να ανοίξουν εντελώς τα σπυριά του σιταριού και να μαλακώσει. Το κατεβάζουμε από τη φωτιά και το αφήνουμε να χλιάνει πολύ.
Κατόπιν προσθέτουμε το νισεστέ. Όταν θέλουμε να φάμε, βάζουμε σε ένα μπωλάκι βαρβάρα, προσθέτουμε λίγες βρασμένες σταφίδες, καρύδι τριμμένο, λίγη κανέλα και ζάχαρη ή μέλι κατά προτίμηση, μέχρι να γλυκάνει.
Η βαρβάρα διατηρείται στο ψυγείο. Κάθε φορά που θέλουμε να φάμε, βγάζουμε μια ποσότητα, την οποία ζεσταίνουμε με λίγο καυτό νερό. Είναι πολύ ωραία να τρώγεται ζεστή.
ΕΚΠΟΜΠΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΒΡΟ
Πέμπτη 3 Δεκεμβρίου 2009
ΚΑΛΑΝΤΑ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
| |||||||||||||
ΟΙ ΑΡΑΠΗΔΕΣ ΤΟΥ ΔΩΔΕΚΑΗΜΕΡΟΥ
| ||||
Τετάρτη 2 Δεκεμβρίου 2009
Η φωτια των χριστουγεννων
Τα έθιμα των Χριστουγέννων στις αγροτικές περιοχές ήταν κάποτε άρρηκτα συνδεδεμένα με τις καθημερινές ασχολίες της υπαίθρου. Σε πολλά μέρη η Χριστουγεννιάτικη Φωτιά, η φωτιά δηλαδή που έκαιγε στο τζάκι την ημέρα των Χριστουγέννων, είχε λατρευτική χροιά. Το βράδυ των Χριστουγέννων το τζάκι έπρεπε οπωσδήποτε να καίει για δύο λόγους: για να ζεσταίνει το νεογέννητο Χριστό αλλά και για να διώχνει τους ενοχλητικούς καλικάντζαρους.
Για το λόγο αυτό, οι χωρικοί φυλούσαν για τη νύχτα εκείνη το πιο μεγάλο και καλό κούτσουρο, το Χριστόξυλο, που το μετέφεραν στο τζάκι την παραμονή των Χριστουγέννων και το έραιναν με αμύγδαλα και καρύδια. Σε ορισμένα μέρη αφού άναβαν το Χριστόξυλο, σταύρωναν τη φωτιά τρεις φορές ρίχνοντας πάνω της κόκκινο κρασί.
Σε άλλα μέρη της υπαίθρου, οι χωρικοί έφερναν μέσα στο σπίτι το υνί από το αλέτρι και το ακουμπούσαν πλάι στη Χριστουγεννιάτικη Φωτιά. Στη συνέχεια, έβαζαν πάνω στο υνί κάρβουνα και λιβάνι και, κρατώντας το στα χέρια, γύριζαν και θυμιάτιζαν όλο το σπίτι και το στάβλο.
Σημαντικό ήταν, επίσης, και ποιος θα ερχόταν πρώτος σε επαφή με την ιερή αυτή φωτιά. Έτσι, διάλεγαν ένα παιδί της οικογένειας που θεωρούσαν τυχερό και του έδιναν ένα μακρύ ραβδί για να ανακατέψει τη φωτιά. Την ώρα που την ανακάτευε έλεγε και μία ευχή που αντιπροσώπευε πάντα την ελπίδα των αγροτών: "Πουλιά, κατσίκια, αρνιά, γρόσια".
Καθώς οι αγρότες πίστευαν πως οι ιδιότητες του Χριστόξυλου είχαν περάσει στα υπολείμματα του ξύλου και στη στάχτη, τη μάζευαν και την έριχναν τα Θεοφάνεια στα χωράφια.
ΚΑΛΑΝΤΑ ΘΡΑΚΗΣ-ΣΤΙΧΟΙ
χαρά στον κόσμο, στα παλικάρια.
Σαράντα μέρες, σαράντα νύχτες,
η Παναγιά μας κοιλοπονούσε.
Ο ΕΒΡΟΣ ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ
....oι δεισιδαίμονες συνήθειες και προλήψεις που επικρατούσαν τότε, όπως παντού, και στις Σαράντα Εκκλησίες ήταν όχι λίγες. Πολλές απ'αυτές βρίσκουμε και σήμερα ακόμη, γιατί έχουν και κάποια βάση ή λογική, π.χ. να μην επισκέπτονται τη λεχώνα τη νύχτα και αυτή να μη βγαίνει μέχρι να σαραντίσει. Είναι λόγοι υγείας. Να και μερικές από τις συνήθειες που υπήρχαν.
Στο σπίτι μας τηρούμε και τώρα αυτό το έθιμο.
Φορούσαν, για το καλό του χρόνου, ένα καινούργιο ρούχο και φρόντιζαν να έχουν επιστρέψει ό,τι δανεικό είχαν τυχόν πάρει.
Τραγουδούσαν ακόμα τις ευχές:
σούρβα, σούρβα, γερο κορμί, γερό σταβρί, σαν ασήμ'
σαν κρανιά, και τη χρόν'γουλ'γεροι και καλόκαρδοι.σούρβα, είναι ξηροί καρποί.
η κρανιά έχει πολύ σκληρό ξύλο.σταβρί, πιθανόν να εννοεί το κεφάλι, το κούτελο.
-από τα Χριστούγεννα μέχρι τα Θεοφάνεια δε λούζονταν, περιμένοντας να αγιαστούν τα νερά.
Τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά, που τα περίμεναν γεμάτοι προσδοκία και για να φάνε ύστερα από τη νηστεία των σαράντα ημερών, έλεγαν τα κάλαντα, όπως παντού. Από βραδύς μαζεύονταν και με όργανα στολισμένα με κυπαρίσσια και αμάραντο, πήγαιναν πρώτα στο σπίτι του παπά, ύστερα στους πρόκριτους και τέλος στους γνωστούς και φίλους.
Το τραγούδι του παπά.
- Σήκω να πας αφέντη μου, και κάτσε στο σκολειό σου,
και πάρ'τ'αργυρομαστραπά και νίψ'το πρόσωπο σου,
και βγάλ'το δροσομάντηλο και νίψου και σφουγγίσου.
Εννιά κλησιές εσήμαναν, τα μοναστήρια ψέλνουν,
και τα μικρά δασκαλικά λένε το Κύριε ελέησον.
Βάλτε κρασί μέσ'στο γιαλί κι'αφράτο παξιμάδι,
και βρέξτε τα χριστιανικά να μας παρηγορήσουν.
Ένα από τα κάλαντα των Χριστουγέννων.
Χριστούγεννα, Χριστούγεννα πρώτη χαρά του κόσμου
και ψες Χριστός γεννήθηκε και κόσμος δεν το νιώσε,
και κόσμος ήταν κόμπιλα και βασιλές ατόσα.
Και ψες εγύριζε ο Χριστός με δώδεκα κλωνάρια,
και κει που πάει κι'ακούμπησε χρυσό δεντρί αξιώθη,
και το δεντρί ήταν Χριστός και τα κλωνάρια άγγελοι
κι αυτά τα πυκνοκλώναρα οι δώδεκα Απόστολοι.
Κι απάνω στη φωλίτσα του περδίκια φωλιασμένα,
και κάτω στη ριζίτσα του πηγάδια και λειβάδια,
και κατεβαίνει η πέρδικα και παίρνει κι ανεβάζει,
παίρνει νερό στα νύχια της και δρόσο στα φτερά της,
δροσίζει, το Χριστό γεννά, παιχνίζει τον αφέντη.
Και μεις τον αυγενίζουμε, πολλή χαρά στον κόσμον.
Η ερμηνεία των παρακάτω λέξεων δίδεται με κάθε επιφύλαξη.
κόμπιλα · κομπαστικός, δοξαστικός.
ατόσα · τρομερός, ακατανίκητος
αυγενίζουμε · ατενίζουμε, λαμπρύνουμε, δοξολογούμε, βλέπουμε καθαρά
Και ένα άλλο.
Κυρά θεοτόκε εκοιλοπόνα
εκοιλοπόνα και παρακάλειε
τους άγιους όλους τους απόστολους
τους απόστολους και αρχαγγέλους.
Αγιαπόστολοι και αρχάγγελοι
βοηθήστε με σ'αυτή την ώρα
τη βλογημένη, τη δοξασμένη.
Ώστε να πάει η μαμά να φέρει
Χριστός γεννάται, ο ήλιος φέγγει
σα νιο φεγγάρι, σαν παλληκάρι.
Ένα της Πρωτοχρονιάς.
Εδώ μας είπαν κι ήρθαμε σε τούτο το νοικοκύρη,
πώχει τα σπίτια τα ψηλά, αυλές μαρμαρωμένες,
έχει και τα παράθυρα χρυσά ακουμπισμένα.
Αφέντη μου, στην τάβλα σου χρυσή καντήλα φέγγει,
χωρίς το τέλι κρέμεται, χωρίς βορριά σειγιέται.
Σα βάλεις λάδι και κέρι, φέγγει την αφεντιά σου,
φέγγει τις δάφνες και δειπνούν, τις ξένοι κι αρμενούνε,
φέγγει και τον αφέντη σου που κάται τρώει και πίνει.
Ασήμια τα τραπέζια σου μάλαμα τα ταψιά σου
μόσχο και δεντρολίβανο μυρίζουν τα φαγιά σου........κάται = κάθεται
--------------------------------------------------------------------------
Από το βιβλίο του Ν. Γιαννακόπουλου "Εν Σαράντα Εκκλησίαις της Ανατολικής Θράκης"
ΕΚΔΡΟΜΗ ΑΠΟ ΤΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΧΡΟΝΗ ΑΗΔΟΝΙΔΗ
απο το group του Χρονη Αηδονιδη