ΣΤΑ ΠΟΜΑΚΟΧΩΡΙΑ: ΠΡΩΤΟΚΚΛΗΣΙ – ΡΟΥΣΣΑ – ΓΟΝΙΚΟ – ΥΨΩΜΑ ΧΙΛΙΑ
Πρωτοκκλήσι, 3.500 μέτρα ΒΔ. Της Μάνδρας Η πρώτη εκκλησία στον κόσμο, χτισμένη από τον Ορφέα. (Λίγο πριν μπούμε στο χωριό, δεξιά στο ύψωμα, σε μια συστάδα δένδρων). Όταν η Ευρυδίκη έφυγε από τον Ορφέα απεγνωσμένα αυτός έψαχνε να την βρει. Την βρήκε σε αυτό το ύψωμα, όπου πρέπει να υπήρχε οικισμός και έχτισε το ναό προς τιμήν της και προς τιμή του Πλούτωνα. Οι Τούρκοι το 1361 βρήκαν ανέπαφο το ναό. Οι Βούλγαροι το 1913 αφαίρεσαν ακόμη και τις κολώνες και τις μετέφεραν στη Βουλγαρία. Σήμερα , ανάμεσα στα δέντρα φαίνονται τα θεμέλια του ναού . Η γύρω περιοχή έχει δώσει κατά καιρούς πολλά, αρχαία αντικείμενα. Εδώ γράφτηκε και ο Θρύλος του γεφυριού που συναντάμε λίγο πριν μπούμε στο χωριό. Όταν το έχτιζαν οι μάστορες χρησιμοποίησαν υλικό από το ναό του Ορφέα. Λένε ότι το στέριωσαν μόνο όταν επέστρεψαν τις πέτρες στο ναό.
Ρούσσα και Γονικό και το ύψωμα Χίλια.
ΤΟ ΒΟΡΕΙΟΤΕΡΟ ΤΡΙΓΩΝΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
Ρίζια Από τους πεδινούς οικισμούς γνωστότερος είναι των Ριζιών κοντά στον Άρδα ποταμό. Η κατασκευή ενός ταφικού τύμβου του 2ουαι. μ.Χ. και η σύγχρονη μηχανοκαλλιέργεια έχουν προξενήσει μεγάλη καταστροφή στις επιχώσεις του οικισμού, που δεν ξεπερνούν σήμερα το πάχος του 1,5μ. Μικρή ανασκαφική έρευνα αποκάλυψε τμήματα δαπέδων από πηλό και απορριμματικούς λάκους, που κάποτε ήταν αποθηκευτικοί. Πολλά κομμάτια πηλών, με αποτυπώματα κλαδιών, μαρτυρούν την ύπαρξη πασσαλόπηκτων κατασκευών. Τα μικροαντικείμενα περιορίζονται σε λίγες λίθινες λεπίδες πυριτόλιθου, υφαντικά βάρη και σφοντύλια και δυο πήλινα σχηματοποιημένα ειδώλια. Τα αγγεία είναι χειροποίητα, μονόχρωμα με στιλβωμένη επιφάνεια. Κυριαρχεί η διακόσμηση με ραβδώσεις και εμπίεστα γεωμετρικά σχέδια, που έχουν γίνει με οδοντωτά και άλλα εργαλεία από ξύλο, κόκκαλο και πηλό.




